Laboratorije

In vitro laboratorija

U in vitro laboratoriji Instituta za genetičke resurse Univerziteta u Banjoj Luci realizuju se aktivnosti očuvanja biljnih genetičkih resursa koji se razmnožavaju vegetativnim putem, primjenom kulture biljnih tkiva. Ovaj oblik ex situ konzervacije predstavlja jedan od najsigurnijih načina dugoročnog očuvanja vrijednog biljnog materijala, omogućavajući održavanje genetičke autentičnosti i smanjenje rizika od gubitka genetičke varijabilnosti usljed nepovoljnih spoljašnjih faktora, bolesti ili klimatskih promjena.

Rad u laboratoriji obuhvata sve ključne faze in vitro uzgoja: pripremu i sterilizaciju hranjivih podloga, površinsku sterilizaciju biljnog materijala, aseptičnu inokulaciju i umnožavanje putem mikropropagacije u laminarnoj komori, kao i faze ukorjenjavanja, prenosa biljaka iz sterilnih uslova u zemljišni supstrat i njihovu postepenu aklimatizaciju na spoljašnje uslove.

Posebna pažnja posvećena je procesu aklimatizacije biljaka, koji predstavlja prelazak iz strogo kontrolisanih laboratorijskih uslova u prirodnu sredinu. Tokom ovog procesa biljke se postepeno prilagođavaju promjenama temperature, vlažnosti i intenziteta svjetlosti, čime se obezbjeđuje njihova uspješna adaptacija i dalji rast u zemljišnom supstratu. Biljni materijal se najčešće čuva u uslovima kratkoročne konzervacije pri temperaturi od između 21°C i 21°C, uz kontrolisane uslove osvjetljenja od oko 10.000 luksa i fotoperiod od 16 sati svjetla i 8 sati mraka.

U laboratoriji su uspješno razvijeni, optimizovani i standardizovani protokoli za mikropropagaciju i konzervaciju većeg broja biljnih vrsta od značaja za poljoprivredu, hortikulturu i očuvanje biodiverziteta. Među njima se nalaze krompir (Solanum tuberosum L.), bijeli luk (Allium sativum L.), malina (Rubus idaeus L.), kruška (Pyrus communis L.), vinova lozea (Vitis vinifera L.) i orhideje (Orchidaceae). Razvijeni protokoli omogućavaju efikasno umnožavanje i čuvanje biljnog materijala, kao i njegovo korišćenje u istraživačkim i oplemenjivačkim programima.

Pored konzervacije postojećeg materijala, laboratorija kontinuirano radi na uvođenju novih genotipova u kolekciju, razvoju metoda za dugoročno čuvanje biljnih genetičkih resursa i proizvodnji zdravstveno ispravnog sadnog materijala. Na taj način doprinosi se očuvanju biodiverziteta, unapređenju poljoprivredne proizvodnje i stvaranju osnove za buduća naučna istraživanja i programe oplemenjivanja biljaka.

Laboratorija za molekularnu genetiku

Laboratorija za molekularnu genetiku predstavlja važan istraživački segment Instituta za genetičke resurse Univerziteta u Banjoj Luci. Usmjerena je na proučavanje genetičke strukture i diverziteta između biljnih genetičkih resursa primjenom savremenih metoda molekularne biologije. Aktivnosti laboratorije imaju ključnu ulogu u identifikaciji, karakterizaciji i očuvanju biljnih genetičkih resursa, kao i u podršci programima oplemenjivanja biljaka i zaštite biodiverziteta.

Laboratorija je opremljena savremenom opremom koja omogućava efikasan, precizan i pouzdan rad u svim fazama molekularnih analiza. U laboratoriji su uspješno razvijeni, optimizovani i standardizovani protokoli za molekularnu karakterizaciju brojnih biljnih vrsta od značaja za poljoprivredu i očuvanje biodiverziteta primjenom molekularnih markera. Do sada su provedena istraživanja na kruški, jabuci, paradajzu, paprici i trešnji, pri čemu su korišteni RAPD i SSR molekularni markeri za procjenu genetičke raznolikosti, identifikaciju i analizu genetičkih odnosa među genotipovima.

Poseban fokus istraživanja usmjeren je na autohtone i tradicionalne sorte koje predstavljaju vrijedan genetički potencijal za buduće programe oplemenjivanja i prilagođavanja poljoprivrede izazovima klimatskih promjena.

Rezultati molekularnih analiza predstavljaju značajnu osnovu za efikasno upravljanje kolekcijama biljnih genetičkih resursa, omogućavajući identifikaciju duplikata, potvrdu sortne autentičnosti, planiranje strategija očuvanja i izbor roditeljskih genotipova u oplemenjivačkim programima. Istovremeno, laboratorija pruža podršku realizaciji nacionalnih i međunarodnih naučnoistraživačkih projekata iz oblasti genetike, biotehnologije i očuvanja biljnih genetičkih resursa.

Laboratorija za pomologiju i biotehnologiju

Osnovne djelatnosti Laboratorije za pomologiju i biotehnologiju su pomološka i biohemijska karakaterizacija biljnog genetičkog materijala. Razvijeni su protokoli i uspostavljene metode za proučavanje fizičkih, organoleptičkih i hranljivih svojstava prinova voća, povrća i drugih biljnih vrsta u cilju procjene njihovog kvaliteta i izdvajanja prinova interesantnih za program oplemenjivanja. U Laboratoriji su takođe razvijene metode za određivanje stepena zrelosti plodova.

Laboratorija za analizu i pripremu sjemena

Osnovna djelatnost Laboratorije za analizu i priremu sjemena je priprema sjemena za dugoročno skladištenje što podrazumijeva prijem, registraciju, čišćenje, naklijavanje, sušenje i pakovanje sjemena.U Laboratoriji se vrši test germinacije u cilju procjene klijavosti sjemena i uspostavljani su protokoli za određivanje vlage u sjemenu kao i procedura pakovanja sjemena u Banku gena.

Laboratorija za pripremu i sterilizaciju

Osnovna djelatnost Laboratorije za pripremu i sterilizaciju je priprema tečnih i čvrstih podloga koje služe za in vitro proizvodnju, za izolaciju patogena na različite hranjljive podloge, kao i za sterilizaciju svih rastvora i posuđa koje se koristi za laboratorijsku analizu.